21 grudnia 1948 – podczas I zjazdu PZPR Bolesław Bierut, współpracownik NKWD, został wybrany na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Był już wówczas prezydentem Polski „ludowej”, więc objęcie funkcji partyjnej było w praktyce formalnością. Polska od czterech lat pozostawała pod politycznym panowaniem Kremla, a realne decyzje zapadały w Moskwie.
W latach 1947–1952 Bierut pełnił urząd prezydenta PRL. Był jednym z głównych ideologów i wykonawców stalinizmu w powojennej Polsce. Osobiście nadzorował śledztwa przeciwko żołnierzom Armii Krajowej i Wojska Polskiego, a także proponował i zatwierdzał wyroki śmierci. Współodpowiedzialny za liczne zbrodnie systemu komunistycznego – według niepełnych danych w okresie jego rządów stracono ok. 2,5 tys. osób.
Bolesław Bierut – początki: od Lubelszczyzny do ruchu komunistycznego
Bolesław Bierut pochodził z chłopskiej rodziny spod Tarnobrzega. Urodził się 18 kwietnia 1892 r. w Rurach Brygidkowskich nieopodal Lublina jako najmłodsze dziecko Wojciecha Bieruta i Marianny Salomei z domu Wolskiej. Od 1910 r. należał do kółka robotniczego prowadzonego przez Jana Hempla, który wywarł istotny wpływ na jego młodzieńcze poglądy. To m.in. pod wpływem Hempla Bierut zerwał z religią i stał się ateistą.
W wieku 20 lat wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej – Lewicy. Działał również w sekcji odczytowej Lubelskiego Towarzystwa Społeczno-Oświatowego „Przyszłość”. Po wybuchu I wojny światowej uchylał się od służby wojskowej i ukrywał się pod nazwiskiem „Jerzy Bolesław Bielak”.
Od grudnia 1918 r., po zjednoczeniu PPS-Lewicy z Socjaldemokracją Królestwa Polskiego i Litwy, należał do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. W czasie istnienia II Rzeczypospolitej wielokrotnie był aresztowany za działalność komunistyczną.
II wojna światowa: ucieczka na wschód i powiązania ze strukturami ZSRS
Po wybuchu II wojny światowej Bierut zbiegł na tereny okupowane przez Armię Czerwoną – do Białegostoku. Przebywał potem na obszarze okupacji sowieckiej i przyjął obywatelstwo sowieckie. Od października 1939 r. pracował w Kowlu, a następnie na budowie zorganizowanej przez Ludowy Komisariat Komunikacji ZSRS (listopad 1939 – czerwiec 1940).
Po ataku Niemiec na ZSRS, od lata 1941 r. przebywał w Mińsku, gdzie był kierownikiem Wydziału Żywnościowego w urzędzie miasta (wówczas pod niemiecką administracją), pozostając jednocześnie agentem wywiadu sowieckiego. W lipcu 1943 r. otrzymał zadanie operacyjne i został przerzucony do Polski (Grupa Inicjatywna PPR). Wszedł do kierownictwa Polskiej Partii Robotniczej pod nazwiskiem „Bolesław Birkowski”.
Od stycznia 1944 r. przewodniczył Krajowej Radzie Narodowej – organowi władzy utworzonemu przez komunistów.
Bierut w Moskwie: rozmowy ze Stalinem i twarda linia wobec Polski podziemnej
5 sierpnia 1944 r. Bierut został wezwany przez Józefa Stalina do Moskwy, gdzie uczestniczył w rozmowach z premierem rządu RP na uchodźstwie Stanisławem Mikołajczykiem. Zapewniał wówczas, że nic nie wie o wybuchu powstania warszawskiego – co miało utrudnić Mikołajczykowi wykorzystanie faktu zrywu powstańczego jako argumentu w rozmowach o utworzeniu tzw. „rządu tymczasowego” z udziałem sił niekomunistycznych.
Negocjacje nie zakończyły się sukcesem dla Mikołajczyka, ponieważ komuniści postawili warunki niemożliwe do zaakceptowania przez premiera RP, m.in. przyjęcie Linii Curzona jako wschodniej granicy Polski. Bierut jednoznacznie zadeklarował rezygnację z polskich terenów wschodnich, zapewniając Stalina 12 października 1944 r., iż: „Jesteśmy tu, by w imieniu Polski żądać, by Lwów należał do Rosji”.
Od 28 września do 3 października 1944 r. w Moskwie przebywała delegacja PKWN. W nocy z 29 na 30 września, podczas kolacji w rezydencji Stalina (z udziałem Stalina, Berii, Mołotowa i Mikojana), Stalin przekazał Bierutowi decyzję o radykalizacji kursu politycznego w Polsce administrowanej przez PKWN. PPR miała zaostrzyć stanowisko wobec Armii Krajowej i „obozu londyńskiego”, zintensyfikować represje wobec „reakcyjnego podziemia”, a także przeprowadzić natychmiastowe wysiedlenia rodzin ziemiańskich – nawet wbrew postanowieniom dekretu o reformie rolnej z 6 września 1944 r.
Jałta i „nowa Polska”: propaganda zamiast suwerenności
Po zajęciu ruin lewobrzeżnej Warszawy przez Armię Czerwoną i 1 Armię Wojska Polskiego Bierut 19 stycznia 1945 r. przyjął w stolicy defiladę 2 Dywizji Piechoty LWP. Miesiąc później Stalin – po konferencji jałtańskiej (4–11 lutego 1945 r.), która przesądziła o wejściu Polski do strefy wpływów ZSRS – wezwał Bieruta do Moskwy i zalecił mu propagowanie ustaleń jałtańskich jako fundamentu „nowej Polski”. W dużej części społeczeństwa było to postrzegane jako zdrada polskich interesów.
Od 19 do 26 kwietnia 1945 r. Bierut ponownie przebywał w Moskwie na czele delegacji polskiej. W tym czasie podpisano układ o przyjaźni i współpracy polsko-sowieckiej – równolegle NKWD przetrzymywało w więzieniach 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego aresztowanych pod koniec marca 1945 r., o czym, jak oficjalnie twierdzono, komunistyczne władze polskie nie wiedziały.
Belweder, propaganda i ochrona: władza pod nadzorem
Od 1945 r. Bolesław Bierut mieszkał i urzędował w Belwederze, gdzie na potrzeby propagandowe fotografował się z dziećmi, młodzieżą i kobietami. Stale towarzyszyła mu liczna obstawa – w większości sowiecka – dowodzona przez płk. Faustyna Grzybowskiego (od 1944 r. szefa WUBP w Białymstoku i Wrocławiu). Ochrona ta miała zapobiec trzem próbom zamachów na jego życie (w 1951, 1952 i 1953), zabijając na miejscu zamachowców.
Prezydent „po wyborach”: 1947–1952
Po objęciu mandatu poselskiego 5 lutego 1947 r. Bierut został wybrany przez Sejm Ustawodawczy – ukonstytuowany po sfałszowanych wyborach – na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Funkcję sprawował do 20 listopada 1952 r., kiedy to po uchwaleniu konstytucji PRL stanowisko prezydenta zastąpiono Radą Państwa.
Rządy Bieruta charakteryzowały się sowietyzacją Polski i skrajną uległością wobec Moskwy. W trakcie jego rządów stracono ok. 2 500 osób, w tym wielu żołnierzy Armii Krajowej (m.in. Witolda Pileckiego, Augusta Emila Fieldorfa) i tzw. Żołnierzy Wyklętych (m.in. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”). Bierut konsekwentnie opowiadał się za pogłębieniem represji wobec przeciwników politycznych. Był również odpowiedzialny za sfałszowanie wyników referendum w 1946 r. oraz nadzorował fałszerstwa wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 19 stycznia 1947 r.
Kim był Bierut: „bezpartyjny” lider partii i wykonawca stalinizmu
Bolesław Bierut (ur. 18 kwietnia 1892 r. w Rurach Brygidkowskich, zm. 12 marca 1956 r. w Moskwie) był polskim politykiem i działaczem komunistycznym: przewodniczącym Krajowej Rady Narodowej, prezydentem KRN i osobą zastępującą prezydenta RP w latach 1944–1947, a następnie prezydentem RP w latach 1947–1952. Przywódca PZPR – od 1948 r. jako sekretarz generalny, a od 17 marca 1954 r. jako I sekretarz KC. Pełnił również funkcję prezesa Rady Ministrów (1952–1954), był posłem do KRN, Sejmu Ustawodawczego i Sejmu PRL I kadencji. Od maja 1949 r. zasiadał w Komisji Wojskowej Biura Politycznego KC PZPR nadzorującej Ludowe Wojsko Polskie. Wskazywany jako współpracownik NKWD i współodpowiedzialny za zbrodnie systemu komunistycznego.
Represje, terror i „bilans rządów”: państwo strachu
W okresie, gdy Bierut był faktycznym gwarantem stalinowskiego kursu, aparat bezpieczeństwa prowadził masowe represje wobec społeczeństwa. Skala prześladowań obejmowała więzienia, obozy pracy, represje wobec duchowieństwa, a także penalizację tzw. „propagandy szeptanej”, czyli dowcipów i krytycznych wypowiedzi o władzy.
Bierut był inicjatorem i nadzorował fałszowanie referendum z 1946 r. oraz wyborów z 1947 r. Stanął także na czele partyjnej komisji nadzorującej aparat bezpieczeństwa, co w praktyce oznaczało polityczny parasol nad represjami i terrorem.
Śmierć w Moskwie: oficjalna wersja i narastające wątpliwości
Bierut zmarł 12 marca 1956 r. w Moskwie jako gość XX zjazdu KPZR, na którym Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat o kulcie jednostki i zbrodniach stalinizmu. Śmierć Bieruta przyspieszyła proces destalinizacji w Polsce, zamykając epokę najtwardszego stalinizmu i wzmagając walkę o władzę w PZPR.
Okoliczności zgonu pozostają niejasne. Oficjalnie stwierdzono grypę i zapalenie płuc, zawał oraz zator związany z zakrzepem tętnicy płucnej. Równolegle krążyły hipotezy o otruciu, samobójstwie, a nawet celowej likwidacji – żadnej z nich nie potwierdzono, choć sceptycyzm wobec oficjalnej wersji był wówczas powszechny.
Czy przyczyną śmierci był długotrwale pogarszający się stan zdrowia Bieruta – co najmniej od 1955 r. miał cierpieć na postępującą miażdżycę i chorobę nerek? To pytanie do dziś pozostaje bez odpowiedzi.
W tekście wykorzystano informacje pochodzące z Instytutu Pamięci Narodowej
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
