16 lutego 2007 roku wydarzyło się coś, co w historii III RP nie miało wcześniej odpowiednika.
Państwo polskie oficjalnie opublikowało dokument opisujący działalność własnego wywiadu wojskowego — i wynikało z niego, że służba mająca chronić państwo prowadziła operacje przeciwko niemu.
Setki stron.
Nazwiska.
Operacje wpływu.
Nielegalne pieniądze.
Kontakty z obcymi wywiadami.
LINK DO RAPORTU ZNAJDUJE SIĘ NA DOLE TEKSTU
„Raport z weryfikacji Wojskowych Służb Informacyjnych” podpisany przez prezydenta RP prof. Lecha Kaczyńskiego nie był analizą historyczną. Był aktem oskarżenia wobec systemu, który przetrwał zmianę ustroju.
Dokument liczył 374 strony i 24 aneksy — ale jego znaczenie wykraczało daleko poza objętość. Po raz pierwszy państwo ujawniło mechanizm funkcjonowania struktur służb specjalnych wywodzących się wprost z komunistycznej bezpieki.
- Raport został przygotowany pod kierunkiem Antoniego Macierewicza, likwidatora WSI.
- Dokument opisywał nielegalne działania żołnierzy i pracowników WSI, naruszenia prawa oraz wpływy na media i politykę.
- Raport został opublikowany w 2007 roku na mocy uchwały Sejmu.
Narodziny raportu – konieczność państwowa
12 lutego 2007 roku Antoni Macierewicz przekazał raport prezydentowi RP prof. Lechowi Kaczyńskiemu.
Cztery dni później — po konsultacjach z premierem oraz marszałkami Sejmu i Senatu — dokument trafił do Monitora Polskiego:
Publikacja była obowiązkiem wynikającym z ustawy przyjętej ponadpartyjną większością głosów.
- Raport był wynikiem procesu likwidacji WSI, który rozpoczął się w 2006 roku.
- Raport został przygotowany przez komisję pod kierownictwem Antoniego Macierewicza, który był wiceministrem Obrony Narodowej i likwidatorem WSI.
Raport powstał na podstawie prac:
- dokumentów przejętych po likwidacji WSI
- zeznań funkcjonariuszy
- odnalezionych ukrywanych akt
Komisja natrafiła na ponad 1000 dokumentów, które nigdy nie trafiły do IPN, mimo ustawowego obowiązku.
Według ustaleń w 1989 roku część materiałów została sfilmowana i przekazana radzieckiemu GRU.
To był dopiero początek.
Służba bez weryfikacji — czyli jak PRL przetrwał 1989 rok
Wojskowe Służby Informacyjne powstały z połączenia dwóch filarów komunistycznego aparatu bezpieczeństwa:
- Zarządu II Sztabu Generalnego WP (wywiad wojskowy PRL)
- Wojskowej Służby Wewnętrznej (kontrwywiad wojskowy)
Do 2006 roku III RP nie przeprowadziła realnej weryfikacji kadr wojskowych służb specjalnych..
Oficerowie szkoleni w ZSRR pozostali na stanowiskach.
A według raportu — szkolenie w Moskwie było wręcz warunkiem awansu.
Jeszcze w latach 80. na zamkniętych odprawach podkreślano, że:
radzieccy oficerowie bezpośrednio organizowali polski wywiad wojskowy
Powstał system, który formalnie zmienił nazwę, lecz zachował struktury, ludzi i metody działania.
Tutaj pisałam o człowieku komunistycznej wojskowej bezpieki: https://dorotakania.pl/2026/01/26/twarze-bezpieki-waclaw-komar/
Ponad 10 tysięcy współpracowników
Raport opisywał skalę działania WSI na początku lat 90.:
- ponad 10 000 współpracowników w kraju i za granicą
- około 2 500 agentów ulokowanych w instytucjach i spółkach państwowych
Służba działała nie tylko w wojsku.
Jej aktywność obejmowała gospodarkę, media, politykę i sektor finansowy.
Pieniądze służb — Oddział „Y” i operacje finansowe
W 1983 roku powstała specjalna struktura wywiadu: Oddział „Y”.
Nie zajmował się klasycznym wywiadem.
Zajmował się pieniędzmi.
Według raportu finansowanie operacji obejmowało m.in.:
- przemyt sprzętu elektronicznego
- operacje bankowe za granicą
- przejmowanie spadków Polaków na Zachodzie
- handel bronią
- operacje powiązane z aferą FOZZ
W 1993 roku przez konta w trzech szwajcarskich bankach wyprowadzono 1,5 mln dolarów — suma nigdy nie została rozliczona.
Mechanizmy stworzone przez tę komórkę miały stać się fundamentem późniejszych fortun III RP.
Rosyjski kierunek — problem, którego nie chciano widzieć
Jednym z najpoważniejszych fragmentów raportu była analiza powiązań ze Wschodem.
Kadry WSI w większości pochodziły z oficerów szkolonych w akademiach KGB i GRU.
Według dokumentu kontrwywiad wojskowy nie tylko nie zwalczał rosyjskiej agentury — często ją tolerował.
Opisano m.in.:
- operację „GWIAZDA”, czyli pozorną weryfikację agentury
- działalność oficerów skazanych później za szpiegostwo
- regularne raporty przekazywane stronie rosyjskiej w latach 80.
- operację „ZEN”
Raport podważał wcześniejsze twierdzenia polityków, że polskie służby były niezależne od Moskwy.
Tutaj pisałam o Aleksandrze Makowskim, który występował w operacji ZEN: https://dorotakania.pl/2026/02/08/konfabulant-biznesmen-szpieg-z-sb-twarze-bezpieki/
Służby, biznes i polityka
Według raportu WSI wykorzystywały byłych funkcjonariuszy SB do:
- handlu bronią w krajach byłej Jugosławii
- budowy sieci agencji towarzyskich i firm ochroniarskich
- zdobywania materiałów kompromitujących
Jednocześnie prowadzono operacje przeciw środowiskom politycznym i mediom.
Wpływ WSI na media — operacje informacyjne i dezinformacja
Raport wskazywał, że Wojskowe Służby Informacyjne prowadziły operacje wpływu w mediach III RP.
Nie chodziło wyłącznie o zdobywanie informacji. Celem było kształtowanie przekazu i nastrojów społecznych.
W dokumentach pojawiały się:
- kontakty operacyjne z dziennikarzami
- przekazywanie informacji w zamian za publikacje
- inspirowanie artykułów prasowych
- działania dezintegracyjne wobec polityków
Według ustaleń komisji około 40 osób ze świata mediów współpracowało ze służbami lub pozostawać ich konsultantami.
Opisano również plan przejęcia rynku dekoderów telewizji lokalnych, co dawałoby faktyczną kontrolę nad stacjami regionalnymi poprzez personel serwisowy.
WSI miały także wpływać na publikacje dotyczące przetargów wojskowych i zakupów sprzętu dla armii.
Inwigilacja polityków — operacje „SZPAK” i „PACZKA”
Raport opisywał działania wymierzone w partie polityczne oraz osoby uznane za zagrożenie dla wpływów służb.
Najbardziej znane operacje:
Operacja „SZPAK”
– działania WSI dotyczące Radosława Sikorskiego.
Operacja „PACZKA”
– działania prowadzone przy wykorzystaniu fundacji Pro Civili w celu zbierania informacji i kompromitowania przeciwników.
Dokument wskazywał także:
- działania wobec środowisk prawicowych
- inwigilację organizacji społecznych
- działania wobec części polityków lewicy
Raport wskazywał na istnienie swoistej rywalizacji służb — określanej jako „wojna alkoholowa” między środowiskami WSI i UOP.
Nielegalny handel bronią — międzynarodowe operacje
Jednym z najcięższych zarzutów raportu było zaangażowanie oficerów w międzynarodowy handel bronią.
Według dokumentów struktury powstałe jeszcze pod koniec PRL umożliwiały:
- sprzedaż broni terrorystom
- przemyt uzbrojenia dla grup mafijnych
- uzyskiwanie łapówek za pozwolenia eksportowe
W raporcie pojawia się m.in. sprzedaż broni jemeńskiemu handlarzowi Monzerowi Al-Kassarowi.
Opisano także przemyt uzbrojenia do Estonii w 1994 roku oraz pranie pieniędzy z handlu bronią i narkotykami we współpracy z mafią włoską.
Mafia paliwowa i sektor energetyczny
Raport wskazywał, że działalność WSI wykraczała daleko poza wojsko i wywiad.
Służby brały udział w:
- fałszowaniu paliwa
- oszustwach akcyzowych
- wprowadzaniu agentów do spółek petrochemicznych
- działaniach wokół koncernu ORLEN
Raport opisywał także zaniechania wobec planów przejęcia polskiego przemysłu paliwowego przez podmioty rosyjskie.
WSI miały korzystać z infrastruktury wojskowej — baz paliwowych i rurociągów — w operacjach gospodarczych.
Przetargi wojskowe — sprawa transportera opancerzonego
Raport opisywał nieprawidłowości przy wyborze Kołowego Transportera Opancerzonego.
Służby posiadały informacje o problemach technicznych pojazdu firmy Patria, a mimo to miały wpływać na decyzję komisji przetargowej.
Sprawa została skierowana do prokuratury jako działanie na szkodę bezpieczeństwa państwa.
WAT i operacje finansowe
Osobny rozdział poświęcono działalności oficerów w Wojskowej Akademii Technicznej.
Ustalono m.in.:
- wyłudzenia kredytów
- fałszowanie dokumentacji
- pranie pieniędzy
- straty dla budżetu państwa
Aneksy — nazwiska i zawiadomienia do prokuratury
Raport zawierał 24 aneksy zajmujące ponad połowę objętości dokumentu.
Najbardziej kontrowersyjny był Aneks nr 16 — lista osób współpracujących z WSI poza obronnością państwa.
Komisja skierowała zawiadomienia m.in. w sprawach:
- penetracji rosyjskiej służb
- nielegalnego handlu bronią
- szpiegostwa
- nielegalnej inwigilacji partii
- działania na szkodę Skarbu Państwa
- ujawniania tajemnic państwowych
- Publikacja, która wywołała polityczne trzęsienie ziemi
Prezydent RP prof. Lech Kaczyński stwierdził, że likwidacja WSI była jednym z najważniejszych działań państwa po 1989 roku, a wykonujący ją Antoni Macierewicz „wykonał wielkie zadanie”.
Dokument wywołał gwałtowne reakcje środowisk, które były powiązane z dawnymi strukturami wojskowych służb specjalnych.
Rosyjskie media ironizowały nad publikacją list agentury, natomiast część wybitnych analityków zachodnich uznała ją za element budowy wiarygodności Polski w NATO i dowód działania procedur demokratycznych.
Raport został przetłumaczony na język angielski i rosyjski, co samo w sobie było wydarzeniem bez precedensu — niewiele państw publikuje tak szczegółowy dokument o własnych służbach specjalnych.
Równolegle do komisji weryfikacyjnej działała Komisja ds. Likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych powołana przez Sejm 22 lipca 2006 roku.
Jej zadaniem było:
zabezpieczenie majątku
inwentaryzacja zasobów
analiza dokumentów operacyjnych
Komisja liczyła 24 osoby, z czego 15 wcześniej pracowało w WSI.
Na jej czele stanął historyk i badacz służb specjalnych prof. Sławomir Cenckiewicz, jego zastępcą był Piotr Woyciechowski, a sekretarzem Filip Musiał z IPN.
To właśnie podczas prac tej komisji natrafiono na dokumenty opisujące mechanizmy finansowe służb.
Prof. Sławomir Cenckiewicz (obecnie szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego) pisał na łamach „Rzeczpospolitej”:
„Dochody były uzyskiwane z dodatkowych prowizji, darowizn i zarobków uzyskiwanych przez oficerów pod przykryciem oraz z operacji bankowych i nielegalnego przejmowania spadków zagranicznych”.
Według ustaleń komisji właśnie te mechanizmy doprowadziły do powstania afery FOZZ i szeregu późniejszych patologii gospodarczych III RP.
Dlaczego raport uderzał tak mocno
Dokument nie opisywał wyłącznie nadużyć.
Opisywał system.
Z raportu wynikało, że struktury powstałe jeszcze w PRL:
przetrwały zmianę ustroju
zbudowały zaplecze finansowe
uzyskały wpływ na gospodarkę
utrzymywały kontakty ze wschodnimi służbami
oddziaływały na media i politykę
Według jego autorów wiele fortun III RP oraz karier medialnych i politycznych powstało dzięki zapleczu dawnych wojskowych służb specjalnych. - Raport z weryfikacji WSI upubliczniony (plik do pobrania)
Raport do dziś pozostaje jednym z najważniejszcyh dokumentów III RP.
Żaden inny dokument po 1989 roku nie opisał tak szeroko powiązań służb specjalnych z polityką, mediami i gospodarką.
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
