Kulisy mordu sądowego na generale Auguście Emilu Fieldorfie i nazwiska, które trzeba pamiętać.
24 lutego 1953 roku w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej w Warszawie wykonano wyrok śmierci na jednym z najwybitniejszych oficerów Polskiego Państwa Podziemnego. Generał brygady Wojska Polskiego, twórca i dowódca Kedywu Armii Krajowej, zastępca Komendanta Głównego AK – August Emil Fieldorf ps. „Nil” – został powieszony po tajnym procesie.
Był to klasyczny mord sądowy, przeprowadzony przez komunistyczne władze Polski Ludowej. Wyrok zapadł w „wolnej” Polsce – państwie, które w rzeczywistości było podporządkowane Moskwie i rządzone przez aparat bezpieczeństwa.
To nie była pomyłka wymiaru sprawiedliwości. To była decyzja polityczna. A za nią stali konkretni ludzie.
Tutaj pisałam o prokurator, która zażądoła kary śmierci dla „Nila”: https://dorotakania.pl/2025/11/26/wolinska-twarz-terroru-i-represji/
Bohater, który nie ugiął się przed UB
August Emil Fieldorf urodził się w 1895 roku. Walczył w Legionach Polskich, w wojnie 1920 roku, a podczas II wojny światowej stał się jedną z kluczowych postaci konspiracji.
Był organizatorem i dowódcą Kedywu Armii Krajowej – elitarnej struktury odpowiedzialnej za akcje dywersyjne i likwidację funkcjonariuszy niemieckiego aparatu terroru. Jako zastępca Komendanta Głównego AK odpowiadał za najważniejsze operacje podziemia.
Został aresztowany w 1950 roku pod fałszywymi zarzutami „wydawania rozkazów likwidacji partyzantów radzieckich i działaczy lewicowych”. Oskarżono go na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 r. – tego samego, którym sądzono hitlerowskich zbrodniarzy.
W czasie śledztwa był namawiany do współpracy z UB. Oferowano mu bezpieczeństwo w zamian za lojalność wobec nowego systemu. Poddany brutalnemu śledztwu i torturom.
Nie ugiął się.
Kategorycznie odmówił.
Ta odmowa – niezłomność i lojalność wobec przysięgi – stała się bezpośrednią przyczyną wyroku śmierci.
Tutaj pisałam o mordzie sądowym na pilocie Dywizjonu 303: https://dorotakania.pl/2026/02/15/z-dywizjonu-303-do-celi-smierci/
Tajny proces i wyrok śmierci
16 kwietnia 1952 r. w niejawnej rozprawie przed Sądem Wojewódzkim dla m.st. Warszawy zapadł wyrok śmierci.
Przewodniczącą składu była Maria Gurowska (wówczas Maria Górowska).
Wraz z ławnikami: Bronisławem Malinowskim i Mieczysławem Szymańskim skazała generała po kilkugodzinnym procesie. Oskarżenie mówiło o „morderstwach około 1000 antyfaszystów”. Zarzuty były całkowicie bezpodstawne.
Generał wniósł rewizję.
20 października 1952 r. sekcja tajna Sądu Najwyższego utrzymała wyrok w mocy. W składzie znaleźli się:
- Emil Merz – przewodniczący
- Gustaw Auscaler
- Igor Andrejew
- wiceprokurator Paulina Kern
12 grudnia 1952 r. ta sama sekcja negatywnie zaopiniowała prośbę o ułaskawienie.
Ostateczną decyzję podjął prezydent PRL Bolesław Bierut, który odmówił prawa łaski.
24 lutego 1953 roku wyrok wykonano przez powieszenie.
Szczątki generała do dziś nie zostały zidentyfikowane.
Ludzie mordu sądowego
Paulina Kern -Pesa Frydlener (909-1980) –oskarżycielka przed Sądem Najwyższym. Przeżyła wojnę w Związku Radzieckim. Po wojnie była m.in. asesorem (1946), podprokuratorem (1946-1947) i wiceprokuratorem Prokuratury Sądu Okręgowego w Szczecinie (1947-1949). pełniła później funkcję wiceprokuratora Prokuratury Sądu Okręgowego w Warszawie i wiceprokuratora Prokuratury Sądu Apelacyjnego w Warszawie (1950), następnie była wiceprokuratorem Prokuratury Generalnej (1950-1962), w Departamencie Specjalnym do 1952. Do historii przeszła jako uczestniczka stalinowskich procesów politycznych przeciw opozycji antykomunistycznej, była m.in. oskarżycielką generała Emila „Nila” Fildorfa. Zwolniona z pracy z zarzutami działalności antypartyjnej, ostatecznie wyjechała w 1968 r. do Wielkiej Brytanii z mężem Karolem Kernem, zmarła w 1980 r.
Helena Wolińska-Brus Fajga Mindla (Felicja) Danielak ( (ur. 27. 02. 1919 zm. 26 lub 27/28. 11 2008 ), znana pod pseudonimem „Lena”, przez lata była jedną z najbardziej mrocznych postaci powojennego aparatu represji. Żydowskiego pochodzenia, działaczka ruchu komunistycznego, oficer Ludowego Wojska Polskiego, a przede wszystkim prokurator oskarżający w licznych procesach politycznych okresu stalinowskiego.
W 1949 roku, mając 30 lat, została podpułkownikiem. Zasiadała w komisjach weryfikujących sędziów i prokuratorów wojskowych podczas czystek w Wojsku Polskim związanych z nominacją marszałka Konstanty Rokossowski.
Była oskarżycielką w licznych procesach politycznych zakończonych wyrokami śmierci.
W sprawie mordu na gen. Fieldorfie prowadzono wobec niej śledztwo.
Nigdy nie poniosła odpowiedzialności.
Nigdy nie została wydana Polsce.
Zmarła w 2008 roku w Oksfordzie.
Emil Merz – sędzia, który utrzymał wyrok
Emil Merz (1897–1972) polski prawnik pochodzenia żydowskiego. Był przewodniczącym tajnej sekcji Sądu Najwyższego.
Przed wojną działacz sowieckiej Międzynarodowej Organizacja Pomocy Rewolucjonistom. Od 1943 roku służył w 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Do pracy skierowany przez Zarząd Polityczno-Wychowawczy 1 Armii Wojska Polskiego. Od 1.12.1946 jednocześnie pełnił obowiązki dyrektora tworzącej się Szkoły MBP w Legionowie. Z dniem 15.07.1948 skierowany do MON.
20 października 1952 r. przewodniczył posiedzeniu, które pod nieobecność oskarżonego zatwierdziło wyrok śmierci.
Po 1956 roku wobec niego prowadzono postępowanie dyscyplinarne. Stwierdzono rażące naruszenia prawa w 16 sprawach. Mimo to do 1962 roku orzekał w Sądzie Najwyższym i otrzymał rentę specjalną.
Gustaw Auscaler – komunista w togach
Gustaw Auscaler (1917–1965) – polski prawnik pochodzenia żydowskiego, działacz komunistyczny (Komunistyczna Partia Polski), w okresie stalinizmu działacz PPR i PZPR, sędzia Sądu Najwyższego, rektor Wyższej Szkoły Prawniczej im. Teodora Duracza.
Był jednym z trzech sędziów, którzy 20 października 1952 r. zatwierdzili wyrok śmierci.
W 1957 roku wyjechał do Izraela, gdzie zmienił imię na Szmuel.
Igor Andrejew – profesor i sędzia sekcji tajnej
Igor Andrejew (1915–1995) – profesor prawa karnego, sędzia Sądu Najwyższego w okresie stalinizmu. Był członkiem składu sędziowskiego w SN, który utrzymał wyrok. Po latach zrobił karierę naukową. Współautor projektu Kodeksu karnego z 1969. Wykładał w Berlinie, Brukseli, Caracas, Frankfurcie nad Menem, Freiburgu, Hanoi, Kolonii, Londynie, Mediolanie, Moskwie, Nowym Jorku, Paryżu, Pradze, Rotterdamie, Rzymie, Tbilisi, Tybindze. W 1988 r. Uniwersytet Warszawski opublikował tom „Studia Iuridica” ku jego czci . Wśród współautorów publikacji znaleźli się jego uczniowie Lech Falandysz i Lech Gardocki.
Nigdy poniósł odpowiedzialności karnej.
W marcu 1989 „Tygodnik Powszechny” upublicznił nazwiska osób biorących udział w sądowym mordzie generała Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, w tym nazwisko Igora Andrejewa. Na Uniwersytecie Warszawskim wywołało to szok. Andrejew został wykluczony ze składu Rady Naukowej Instytutu Prawa Karnego. Wykluczono go też z Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego.
Bez grobu
Ciało generała „Nila” zostało potajemnie pogrzebane. Do dziś nie udało się jednoznacznie zidentyfikować jego szczątków.
Procesy przeciwko sprawcom wszczęto dopiero po 1989 roku. W wielu przypadkach było już za późno – zmarli przed postawieniem zarzutów lub w trakcie postępowania.
ZBRODNIARZE
16 kwietnia 1952 r. w niejawnej rozprawie przed Sądem Wojewódzkim dla m.st. Warszawy zapadł wyrok śmierci.
Paulina Kern -Pesa Frydlener – oskarżycielka przed Sądem Najwyższym
Helena Wolińska-Brus Fajga Mindla (Felicja) Danielak – prokurator
Maria Górowska, przewodnicząca składu Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy
Bronisław Malinowsk i Mieczysław Szymański – ławnicy
Emil Merz, przewodniczący tajnej sekcji Sądu Najwyższego.
Igor Andriejew (1915–1995), sędzia Sądu Najwyższego
Gustaw Auscaler (1917–1965), sędzia Sądu Najwyższego
Bolesław Bierut, agent NKWD, marionetkowy prezydent Polski Ludowej
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
