Piotr Śmietański, Aleksander Drej, Wiktor Leszkowicz oraz Franciszek Noga. Wykonawcy wyroków śmierci na Żołnierzach Niezłomnych, oficerach Armii Krajowej, działaczach podziemia niepodległościowego.

W latach 1945–1956 więzienie mokotowskie było jednym z głównych ośrodków represji politycznych w Polsce. Na podstawie wyroków sądów wojskowych zamordowano tam około 350–400 osób. Szacuje się, że blisko tysiąc kolejnych więźniów zmarło wskutek tortur i brutalnych śledztw.

Egzekucje odbywały się w piwnicach, często nocą. Ciała grzebano potajemnie, w nieoznaczonych miejscach, najczęściej na śmietniku cmentarnym tzw. „Łączce” znajdującej się na Powązkach Wojskowych.

Kaci nigdy nie odpowiedzieli za swoje czyny przed sądem.

Piotr Śmietański

Wywodził się z rodziny robotniczej. Ukończył cztery klasy szkoły powszechnej. Pracował jako robotnik budowlany i hydraulik w Wodociągach i Kanalizacji m.st. Warszawy (1928–1940).

Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako szeregowiec. W 1923 roku wstąpił do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, przyjmując pseudonim „Mojżesz”. Po rozwiązaniu KPP działał – zgodnie z wytycznymi Kominternu – w Polskiej Partii Socjalistycznej.

Pod koniec 1939 roku trafił do Towarzystwa Przyjaciół ZSRR. Od 1943 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej, w 1944 wstąpił do Armii Ludowej.

17 stycznia 1945 został funkcjonariuszem Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. Przechodził kolejne stanowiska w strukturach operacyjnych i śledczych.

Od 1 lutego 1947 roku pozostawał do dyspozycji szefa WUBP i w randze starszego sierżanta był dowódcą plutonu egzekucyjnego w więzieniu mokotowskim. W praktyce to on osobiście wykonywał wyroki śmierci – najczęściej jednoosobowo.

Ofiary

Najbardziej znaną ofiarą Śmietańskiego był Witold Pilecki, zamordowany 25 maja 1948 roku. Zachował się protokół wykonania wyroku z jego podpisem.

Wśród innych ofiar znaleźli się m.in.:

Hieronim Dekutowski (7 marca 1949)
Adam Doboszyński
ks. Rudolf Marszałek
Włodzimierz Marszewski
Jerzy Miatkowski
Tadeusz Pelak
Edmund Tudruj
Arkadiusz Wasilewski
Roman Groński
Stanisław Łukasik

Zmarł w 1950 roku na gruźlicę.

Tutaj pisałam o Adamie Doboszyńskim: https://dorotakania.pl/2026/01/11/zbrodnia-w-majestacie-prawa-pokazowy-proces-i-egzekucja-adama-doboszynskiego/

Aleksander Drej – etatowy kat

Aleksander Drej (ur. 27 listopada 1905 w Warszawie, zm. 25 grudnia 1974) był jednym z najbardziej aktywnych wykonawców wyroków śmierci w PRL.

Podczas II wojny światowej służył w Armii Ludowej w stopniu starszego sierżanta.

Kariera w UB i MO

15 lutego 1945 roku został funkcjonariuszem WUBP w Warszawie. Pełnił funkcje referenta, kuriera, pracownika wydziałów operacyjnych.

Od 1 lutego 1947 został przydzielony do dyspozycji szefa urzędu. W latach 1947–1954, formalnie przypisywany do różnych wydziałów, faktycznie pracował jako kat więzienia mokotowskiego, wykonując wyroki śmierci strzałem w potylicę.

1 marca 1951 roku, w piwnicach więzienia, jako dowódca plutonu egzekucyjnego wykonał wyroki na członkach IV Zarządu organizacji Wolność i Niezawisłość, w tym na:

Zygmunt Szendzielarz
ppłk. Łukaszu Cieplińskim
mjr. Adamie Lazarowiczu
mjr. Mieczysławie Kawalcu
kpt. Józefie Batorym
kpt. Franciszku Błażeju
por. Karolu Chmielu
por. Józefie Rzepce

W 1955 roku, po reorganizacji służb, został formalnie etatowym katem podległym Ministerstwu Sprawiedliwości. W 1957 roku zwolniony ze służby „w związku z brakiem przygotowania do służby w MO”, przy czym w dokumentach wskazywano, że wykonywał „zlecenia specjalne”.

Został pochowany na Powązkach Wojskowych.

Wiktor Leszkowicz – absolwent szkoły NKWD

Wiktor Leszkowicz (ur. 17 października 1918 w Żyżniewie, zm. 19 sierpnia 2017 w Warszawie) był jednym z najlepiej „wykształconych” funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa.

Od 1940 do 1943 roku służył w Armii Czerwonej. Walczył pod Charkowem i w bitwie o Stalingrad. Był dowódcą plutonu do specjalnych zleceń.

W latach 1944–1944 był kursantem Specjalnej Szkoły Politycznej NKWD w Kujbyszewie.

Pełnił funkcję naczelnika Wydziału III Departamentu Śledczego MBP, a następnie wicedyrektora Departamentu Śledczego (1951–1954). W 1953 roku został ukarany naganą za dopuszczenie do znęcania się nad więźniem.

W 2007 roku oskarżony przez IPN o bezprawne pozbawienie wolności Józefa Stemlera. Postępowania przeciągały się; ostatecznie nie wymierzono mu kary. Dożył 99 lat.

Franciszek Noga

Franciszek Noga (ur. 1903 w Gzowie) przed wojną działał w związkach zawodowych i sympatyzował z Komunistyczną Partią Polski.

Do aparatu bezpieczeństwa wstąpił w 1945 roku. W więzieniu na Rakowieckiej był zastępcą naczelnika ds. polityczno-wychowawczych.

Wykonał dwie pierwsze powojenne egzekucje w więzieniu mokotowskim na więźniach politycznych. Później pełnił funkcję naczelnika więzień w Katowicach, Opolu i Radomiu. W 1949 roku wydalony ze służby za nadużycia.

Film z egzekucji zbrodniarzy III Rzeszy

Czarno-biały film dokumentuje wykonanie wyroku śmierci na:

Ludwig Fischer
Josef Meisinger
Maksie Daume

Ich proces toczył się przed Najwyższy Trybunał Narodowy od 17 grudnia 1946 do 24 lutego 1947 roku.

Na filmie widoczni są także Piotr Śmietański i Aleksander Drej – ci sami funkcjonariusze, którzy później wykonywali wyroki śmierci na Żołnierzach Niezłomnych.