1 marca 1951 roku w więzieniu mokotowskim komuniści z aparatu bezpieczeństwa zamordowali kierownictwo IV Komendy WiN – ostatnią ogólnopolską strukturę kontynuującą tradycję Armii Krajowej. Zanim jednak padły strzały w Warszawie, wcześniej ginęli żołnierze podziemia w całej Polsce – także w Tarnowie, gdzie wyrok śmierci wykonano na Kazimierzu Orczewskim „Koziorożcu”. To historia Żołnierzy Wyklętych, komunistycznego terroru i walki, której mieliśmy nie pamiętać.
1 marca 1951 roku w więzieniu mokotowskim w Warszawie wykonano wyrok śmierci na członkach IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (WiN). Egzekucję przeprowadzono metodą charakterystyczną dla komunistycznego aparatu terroru – strzałem w tył głowy.
Zginął prezes WiN – ppłk Łukasz Ciepliński „Pług”, „Ludwik” – oraz jego współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel.
Byli ostatnim kierownictwem ostatniej ogólnopolskiej organizacji kontynuującej po 1945 roku tradycję Armii Krajowej. Aresztowani w latach 1947–1948, przeszli brutalne śledztwa w katowniach UB. Ich ciała potajemnie zakopano w nieznanym miejscu.
To właśnie ta egzekucja stała się symboliczną datą Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.
Pamięć
Od Tarnowa i Montelupich, przez likwidacje funkcjonariuszy UB i NKWD, aż po egzekucję IV Zarządu Głównego WiN w 1951 roku – to jedna historia.
Historia Żołnierzy Wyklętych, którzy nie uznali sowieckiej dominacji i zapłacili najwyższą cenę.
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – 1 marca – to symbol przywróconej pamięci o bohaterach drugiej konspiracji.
Tutaj pisałam o śmierci „Łupaszki”: https://dorotakania.pl/2026/02/08/z-bogiem-panowie-wiernosc-ktorej-nie-dalo-sie-zabic/
„Koziorożec”
Zanim padły strzały na Mokotowie, wcześniej ginęli żołnierze struktur terenowych. Jednym z nich był Kazimierz Orczewski ps. „Koziorożec” – żołnierz WiN w Tarnowie.
Urodzony 26 stycznia 1910 roku w Tarnowie, po wejściu Sowietów zaangażował się w konspirację niepodległościową. Kierował wywiadem obwodu Tarnów Inspektoratu Tarnowskiego Brygad Wywiadowczych (krypt. „Hetman”) w strukturach WiN.
Zbierał informacje o funkcjonariuszach Urzędu Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej, członkach PPR, zmianach w wojsku. Korzystał z siatki informatorów, w tym osób działających wewnątrz aparatu bezpieczeństwa. Raporty trafiały do Krakowa.
Aresztowany w sierpniu 1946 roku, stanął przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie. Proces odbył się w Tarnowie (23–25 września 1946 r.) Przewodniczącym składu sędziowskiego był Marian Piękosz, asesorem Ludwik Kiełtyka, a ławnikiem Zdzisław Sierko. Oskarżycielem był Jerzy Pauli (na zdjęciu) -major LWP, od maja 1946 do 1949 roku podprokurator Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Krakowie.
27 września 1946 roku zapadł wyrok – kara śmierci.
Wyrok wykonano 8 listopada 1946 roku w więzieniu Montelupich w Krakowie.
Tarnów był jednym z miast, gdzie komunistyczny aparat represji działał z pełną brutalnością.
Likwidacje funkcjonariuszy UB i NKWD w Tarnowie
28 marca 1946 roku tarnowski WiN wykonał wyrok na Julianie Świątku, zastępcy szefa PUBP w Tarnowie, znanym z brutalnych śledztw i tortur wobec młodzieży z organizacji Związek Obrońców Ojczyzny.
W akcji uczestniczyli: Jan Jandziś „Sosna”, Augustyn Kurek „Krzak”, Roman Śledź „Świt” i Adolf Wiśniewski „Wrona”.
Raport WiN odnotował panikę w strukturach UB. Funkcjonariusze zaczęli składać wnioski o przeniesienia. Strach przed podziemiem był realny.
10 września 1946 roku na Placu Św. Ducha w Tarnowie zastrzelono kpt. Lwa Sobolewa – oficera NKWD i doradcę UB.
Był odpowiedzialny za szkolenie funkcjonariuszy i stosowanie brutalnych metod przesłuchań: rażenie prądem, wieszanie za wykręcone ręce, podpalanie benzyny pod stopami więźniów.
Po pierwszej nieudanej próbie z 4 września druga akcja zakończyła się powodzeniem. Dowodził nią Jan Jandziś „Sosna”.
Była to odpowiedź na terror stosowany wobec Żołnierzy Wyklętych.
Największa konspiracja w Europie
Egzekucja IV Komendy WiN, wyroki śmierci w Tarnowie i dziesiątki podobnych spraw w całej Polsce były elementem systemowej likwidacji powojennego podziemia niepodległościowego.
Rozkaz rozwiązania Armii Krajowej z 19 stycznia 1945 roku, wydany przez gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”, nie zakończył walki.
Powstały struktury WiN, NZW i innych organizacji. Powojenne Polskie Powstanie Antykomunistyczne było największą konspiracją zbrojną w powojennej Europie.
Żołnierze Wyklęci pozostali wierni idei niepodległej Polski, mimo że sytuacja geopolityczna nie dawała realnych szans na zwycięstwo.
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
Przez lata środowiska kombatanckie domagały się przywrócenia pamięci o ofiarach komunistycznych represji. Przełom przyszedł w drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku.
Silny impuls nadał prezes IPN Janusz Kurtyka. Inicjatywę wsparł prezydent RP Lech Kaczyński, który złożył projekt ustawy ustanawiającej 1 marca Narodowym Dniem Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”.
Prof. Lech Kaczyński by pierwszym prezydentem RP, który upomniał się i zadbał o pamięć Żołnierzy Wyklętych.
W ramach swojej polityki historycznej Lech Kaczyński uhonorował najwyższymi odznaczeniami państwowymi wielu bohaterów podziemia niepodległościowego.
Wśród nich znaleźli się m.in.:
– rotmistrz Witold Pilecki
– gen. Emil Fieldorf „Nil”
– Paweł Jasienica
– Hieronim Dekutowski „Zapora”
– Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”
– Danuta Siedzikówna „Inka”
– Jan Rodowicz „Anoda”
Był to symboliczny akt przywrócenia godności tym, których propaganda PRL nazywała „bandytami”.
Tutaj pisałam o śmierci „Nila”: https://dorotakania.pl/2026/02/24/to-oni-zamordowali-gen-nila/
Od Tarnowa i Montelupich, przez likwidacje funkcjonariuszy UB i NKWD, aż po egzekucję IV Zarządu Głównego WiN w 1951 roku – to jedna historia.
Historia Żołnierzy Wyklętych, którzy nie uznali sowieckiej dominacji i zapłacili najwyższą cenę.
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – 1 marca – to symbol przywróconej pamięci o bohaterach drugiej konspiracji.
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
