6 marca, w Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych, wraca pamięć o Polakach, którzy podczas niemieckiej okupacji ratowali Żydów, ryzykując życie swoje i swoich rodzin. Jedną z najbardziej poruszających historii jest tragedia rodziny Pochwatków z Kolczyna na Lubelszczyźnie. Józef i Bronisława Pochwatkowie wraz z córkami ukrywali w swoim gospodarstwie 11 Żydów. Gdy Niemcy odkryli ich pomoc, dokonali brutalnej egzekucji całej rodziny. Wśród ofiar była także Janina Pochwatka, będąca w zaawansowanej ciąży. Po ponad 80 latach Instytut Pamięci Narodowej (IPN) odnalazł szczątki zamordowanych, przywracając pamięć o bohaterach, którzy oddali życie za ratowanie innych.
Turaj pisałam o niemieckiej zbrodni na Polakach: https://dorotakania.pl/2026/02/23/niemiecka-zbrodnia-na-polakach-za-pomoc-zydom/
Rodzina Pochwatków
Historia rodziny Pochwatków z Kolczyna koło Józefowa nad Wisłą należy do najbardziej dramatycznych świadectw bohaterstwa Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny światowej.
Józef Pochwatka, syn Antoniego i Konstancji z domu Gumieniak, urodził się 28 lutego 1891 r. w Bystrzejowicach w powiecie lubelskim. Jego żona Bronisława Pochwatka z domu Czapla, córka Wojciecha i Wiktorii z domu Mazur, przyszła na świat 14 kwietnia 1896 r. w Kopaninie Kaliszańskiej w powiecie puławskim.
Małżeństwo wychowywało dwie córki:
- Janinę Pochwatkę, urodzoną 31 marca 1919 r. w Bystrzejowicach,
- Pelagię Krystynę Pochwatkę, urodzoną 1 grudnia 1923 r. w Kolonii Bystrzejowice.
Rodzina wywodziła się z Bystrzejowic na Lubelszczyźnie, lecz w latach trzydziestych przeniosła się do Kolczyna koło Józefowa nad Wisłą. Zamieszkali w domu położonym nad rzeką Wrzelowianką, kilkaset metrów od zabudowań wsi.
Józef Pochwatka prowadził niewielkie gospodarstwo rolne, a jednocześnie pracował jako gajowy w lesie należącym do hrabiego Kleniewskiego.
Ukrywali 11 Żydów
W czasie niemieckiej okupacji w Polsce rodzina Pochwatków zdecydowała się udzielić schronienia 11 osobom narodowości żydowskiej.
Były to dwie rodziny pochodzące z Kazimierza Dolnego i Puław. Z jedną z nich Pochwatkowie znali się jeszcze sprzed wojny – Żydzi przyjeżdżali wcześniej do Kolczyna na letni wypoczynek.
Część ukrywanych osób przebywała na strychu domu, pozostali w dwóch ziemiankach znajdujących się niedaleko gospodarstwa.
W okupowanej Polsce za pomoc Żydom groziła kara śmierci, często wykonywana natychmiast przez niemiecką żandarmerię. Mimo tego Pochwatkowie przez wiele miesięcy dzielili się z ukrywanymi ludźmi jedzeniem i zapewniali im schronienie.
Tutaj pisałam o niemieckiej zbrodni na rodzinie Lubkiewiczów: https://dorotakania.pl/2026/01/13/zbrodnia-w-sadownem-historia-rodziny-lubkiewiczow/
Donos i niemiecka ekspedycja karna
5 stycznia 1943 roku do gospodarstwa przybyła niemiecka ekspedycja karna złożona z kilkunastu żandarmów z Opola Lubelskiego oraz funkcjonariuszy granatowej policji z posterunku w Józefowie nad Wisłą.
Według ustaleń historyków Niemcy dowiedzieli się o ukrywanych Żydach na skutek donosu.
Józef Pochwatka zdążył w ostatniej chwili ostrzec ukrywających się ludzi. Dzięki temu Żydzi uciekli do pobliskiego lasu.
Podczas przeszukania domu Niemcy znaleźli jednak posłania na strychu oraz ziemianki, które służyły jako kryjówki.
Zamordowano całą rodzinę
Po odkryciu kryjówek Niemcy brutalnie pobili Józefa Pochwatkę, a następnie zastrzelili go na miejscu.
Chwilę później zamordowali również:
- Bronisławę Pochwatkę,
- Pelagię Krystynę Pochwatkę,
- Janinę Pochwatkę, która była w zaawansowanej ciąży.
Po dokonaniu egzekucji niemieccy żandarmi spalili dom i zabudowania gospodarcze należące do rodziny Pochwatków. Podpalono także pobliskie budynki należące do Janiny Czapli i jej męża.
Ciała ofiar pozostawiono na miejscu zbrodni. Część z nich uległa częściowemu zwęgleniu.
Następnego dnia sąsiad pochował zamordowanych w dole po ziemniakach, niedaleko zabudowań Janiny Czapli.
Niemcy za pomoc Żydom mordowali całe rodziny. Tutaj o tym pisałam: https://dorotakania.pl/2026/01/02/zbrodnia-w-boiskach-niemiecka-kara-smierci-za-pomoc-zydom/
IPN odnalazł szczątki po ponad 80 latach
Przez dziesięciolecia miejsce pochówku było znane jedynie lokalnej społeczności.
Dopiero 4 lipca 2024 roku szczątki ofiar odnaleźli badacze Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) podczas prac prowadzonych w Kolczynie.
Prace prowadził zespół prof. Krzysztofa Szwagrzyka, wiceprezesa IPN.
Odnaleziono szczątki:
- Józefa Pochwatki,
- Bronisławy Pochwatki,
- Pelagii Krystyny Pochwatki,
- Janiny Czapli,
- oraz jej nienarodzonego dziecka.
W jamie grobowej odkryto także liczne artefakty osobiste – fragmenty butów, skórzany pasek, guziki, korale, bransoletkę oraz spinkę do mankietu. Na dnie grobu znajdował się również pocisk.
Badacze IPN podziękowali także Ignacemu Rudolfowi, lokalnemu społecznikowi i regionaliście, który przez wiele lat zabiegał o upamiętnienie rodziny Pochwatków.
Pamięć o bohaterach
Historia rodziny Pochwatków z Kolczyna jest znana mieszkańcom regionu. W 2021 roku w kościele w Józefowie nad Wisłą odsłonięto tablicę upamiętniającą zamordowaną rodzinę.
6 marca obchodzony jest Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych, ustanowiony w 2012 roku przez Parlament Europejski. Święto przypomina o osobach, które w XX wieku przeciwstawiały się totalitaryzmom i ratowały innych z narażeniem życia.
W okupowanej Polsce takich ludzi były tysiące. Wielu z nich – podobnie jak rodzina Pochwatków – nigdy nie doczekało się międzynarodowych wyróżnień.
Polacy ginęli całymi rodzinami
Tragiczny los rodziny Pochwatków przypomina historię rodziny Ulmów z Markowej na Podkarpaciu.
24 marca 1944 roku niemieccy żandarmi zamordowali Józefa i Wiktorię Ulmów oraz ich sześcioro dzieci za ukrywanie ośmiu Żydów. Wiktoria Ulma również była w zaawansowanej ciąży.
10 września 2023 roku papież Franciszek ogłosił rodzinę Ulmów błogosławionymi Kościoła katolickiego.
Cześć i chwała bohaterom
Identyfikacja szczątków rodziny Pochwatków jest nie tylko wydarzeniem historycznym, ale także moralnym obowiązkiem pamięci.
To dowód, że Polska nie zapomina o tych, którzy z narażeniem życia ratowali innych.
Cześć i chwała bohaterom.
Wieczna hańba oprawcom.
Przy pisaniu tekstu korzystałam z materiałów Instytutu Pamięci Narodowej
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
