Setki zamordowanych pacjentów szpitala psychiatrycznego w Łodzi, selekcje dzieci przeznaczonych do germanizacji i udział w zbrodniczym programie eutanazji T4. Za tymi decyzjami stał SS-Sturmbannführer i lekarz III Rzeszy Herbert Grohmann. Choć po wojnie łódzki sąd uznał go winnym zabójstwa z premedytacją, nigdy nie poniósł realnej odpowiedzialności. Zamiast stanąć przed wymiarem sprawiedliwości, spokojnie kontynuował karierę medyczną w powojennych Niemczech Zachodnich.
Herbert Grohmann – lekarz SS i architekt rasowej selekcji
Tutaj pisałam o akcji T4: https://dorotakania.pl/2026/02/03/niemieckie-zbrodnie-akcja-t4/
Herbert Grohmann urodził się 13 września 1908 roku we Wrocławiu, a zmarł 11 czerwca 1988 roku w Überlingen. Był niemieckim lekarzem, ideologiem higieny rasowej oraz oficerem SS w stopniu SS-Sturmbannführera.
Jego kariera medyczna od samego początku była ściśle powiązana z nazistowską ideologią rasową i aparatem państwa III Rzeszy.
Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Wrocławskim. Egzamin państwowy zdał w 1934 roku, a następnie odbywał praktyki w różnych szpitalach. W 1937 roku uzyskał tytuł doktora medycyny.Już w czasie studiów związał się z nazistowskim ruchem politycznym.
- 1 czerwca 1931 roku wstąpił do NSDAP
- w tym samym roku został członkiem SS
Jego numer partyjny w NSDAP to 544 053, natomiast w SS 51 663. Kariera w strukturach SS przebiegała szybko – na początku maja 1942 roku osiągnął stopień SS-Sturmbannführera, odpowiadający stopniowi majora.
Kariera w aparacie rasowym III Rzeszy
Od lutego 1936 roku Grohmann pracował w jednym z kluczowych urzędów nazistowskiej polityki rasowej – Biurze Polityki Ludnościowej i Dziedzicznej Opieki Zdrowotnej przy Reichsführerze SS Heinrichu Himmlerze.
Pełnił tam funkcję kierownika działu dokumentacji dziedzicznej, zajmującego się gromadzeniem danych dotyczących „czystości rasowej”.
Aby zdobyć kwalifikacje do tej funkcji, między listopadem 1936 a lipcem 1937 roku uczestniczył w kursie biologii dziedzicznej w Instytucie Antropologii, Dziedziczności Człowieka i Eugeniki Cesarza Wilhelma w Berlinie.
Placówka ta była jednym z głównych ośrodków niemieckiej pseudonauki rasowej.
Dyrektor instytutu, Eugen Fischer, zaproponował Grohmannowi stanowisko asystenta. Od stycznia 1938 roku lekarz SS rozpoczął tam „pracę naukową”.
Dzięki wsparciu Niemieckiej Fundacji Badawczej publikował artykuły naukowe z zakresu eugeniki i antropologii rasowej.
Równolegle pracował w Głównym Urzędzie Rasowym i Osiedleńczym SS (RuSHA). Jednym z jego zadań było rozpatrywanie wniosków o zgodę na zawarcie małżeństwa przez członków SS – zgodnie z kryteriami rasowymi narzuconymi przez nazistowskie prawo.
Okupacja Polski i działalność w Łodzi
Po niemieckiej naoaści na Polskę w 1939 roku Herbert Grohmann został skierowany do okupowanej Łodzi (Litzmannstadt). Jesienią 1939 roku objął stanowisko lekarza urzędowego w łódzkim urzędzie zdrowia. Od lutego 1940 roku kierował Wydziałem Dziedziczności i Higieny Rasowej. W praktyce oznaczało to realizację niemieckiej polityki selekcji rasowej wobec mieszkańców okupowanych ziem.
W ramach swoich obowiązków Grohmann:
- wybierał polskie dzieci z domów dziecka do germanizacji
- prowadził badania rasowe
- uczestniczył w selekcji pacjentów szpitali psychiatrycznych
- współpracował z Służbą Bezpieczeństwa SS (SD)
Pełnił także funkcję komisarza okręgowego do spraw polityki rasowej.
Historycy wskazują, że Grohmann był odpowiedzialny za selekcję pacjentów przeznaczonych do likwidacji w szpitalu psychiatrycznym „Kochanówka” pod Łodzią.
Zbrodnia w szpitalu psychiatrycznym „Kochanówka”
W marcu 1940 roku Niemcy przeprowadzili jedną z pierwszych masowych zbrodni programu eutanazji na ziemiach polskich. Ofiarą padli pacjenci Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych „Kochanówka” na obrzeżach Łodzi. Między 13 a 15 marca 1940 roku funkcjonariusze Sonderkommando Lange zamordowali pierwszą grupę pacjentów przy użyciu mobilnych komór gazowych.
Według ustaleń powojennych śledztw:
- zginęło ponad 500 pacjentów
- w kolejnych akcjach liczba ofiar wzrosła do około 692 osób
Zbrodnia była częścią nazistowskiego programu eutanazji T4, którego celem było eliminowanie osób uznanych za „życie niewarte życia”.
Pacjentów wyprowadzano z oddziałów według imiennych list.
Świadkowie zeznawali, że chorzy byli:
- bici i poganiani
- wywożeni ciężarówkami
- zamykani w pojazdach oznaczonych napisem „Cafe Kaiser”
Sekretarka szpitala Anna Słomczyńska wspominała po wojnie:
„Do dużego, zamkniętego auta z napisem »Cafe Kaiser« pakowano mniej więcej 60 chorych”.
Samochody widywano później w lasach w okolicach Zgierza i Lućmierza. Po pewnym czasie pojazdy wracały puste. Według świadków pacjenci byli gazowani w ciężarówkach lub rozstrzeliwani.
Program T4 – zbrodnicza polityka III Rzeszy
Podstawą programu Aktion T4 był rozkaz podpisany przez Adolfa Hitlera pod koniec października 1939 roku. Dokument został antydatowany na 1 września 1939 roku. Pozwalał lekarzom III Rzeszy na uśmiercanie osób uznanych za nieuleczalnie chore. Operację koordynowało biuro w Berlinie przy Tiergartenstrasse 4 – stąd nazwa programu.
W latach 1940–1941 w ramach akcji T4 Niemcy zamordowali ponad 70 tysięcy osób:
- chorych psychicznie
- osoby z niepełnosprawnościami
- pacjentów szpitali psychiatrycznych
Na okupowanych ziemiach polskich podobne zbrodnie miały miejsce m.in. w:
- Kocborowie
- Owińskach
- Świeciu
- Kościanie
- Chełmie
- Gostyninie
Rola Grohmanna w selekcjach rasowych
Historycy wskazują, że Herbert Grohmann był bezpośrednio zaangażowany w system selekcji rasowej w Łodzi.
Według badań historyka IPN Artura Ossowskiego Grohmann kierował badaniami rasowymi w niemieckim obozie przy ul. Spornej w Łodzi, mieszczącym się w klasztorze oo. Bernardynów.
Placówka ta była elementem systemu niemieckiej germanizacji dzieci.
Grohmann miał odpowiadać za:
- badania rasowe dzieci
- kwalifikowanie ich do germanizacji
- selekcję pacjentów szpitali psychiatrycznych
Według ustaleń historyków był odpowiedzialny za śmierć około 1,5 tysiąca pacjentów szpitali psychiatrycznych w Łodzi i Warcie.
Front wschodni i Einsatzgruppen
Na początku 1943 roku Grohmann został powołany jako lekarz Policji Bezpieczeństwa i SD.
Wysłano go na front wschodni.
Od czerwca 1943 roku służył w Einsatzgruppe B – jednej z mobilnych jednostek odpowiedzialnych za masowe egzekucje ludności cywilnej na terenach ZSRR.
Od sierpnia 1944 roku służył w 30. Dywizji Grenadierów Waffen-SS (rosyjskiej nr 2).
W styczniu 1945 roku otrzymał rozkaz stawienia się w Berlinie.
Po wojnie – bezkarność lekarza SS
Po zakończeniu wojny Herbert Grohmann nie stanął przed sądem w Niemczech Zachodnich. Łódzki sąd skazał go zaocznie za zabójstwo z premedytacją pacjentów „Kochanówki”. Jednak ponieważ jego miejsce pobytu było nieznane, wyrok nie miał żadnych realnych konsekwencji.
Co więcej, Grohmann bez przeszkód rozpoczął pracę w powojennych Niemczech.
W 1945 roku został dyrektorem medycznym państwowego zakładu ubezpieczeń w Lubece.
Na początku lat 50. pracował tam jako lekarz państwowego zakładu ubezpieczeń w Szlezwiku-Holsztynie.
Nigdy nie został skazany przez niemiecki sąd.
Dopiero w 1961 roku był przesłuchiwany przez Prokuraturę Generalną we Frankfurcie nad Menem, lecz postępowanie nie doprowadziło do jego skazania.
Pamięć o ofiarach
Dziś dawna „Kochanówka” funkcjonuje jako część Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Łodzi.
Na budynku przy ul. Aleksandrowskiej 159 umieszczono tablicę upamiętniającą ofiary nazistowskiej zbrodni.
Widnieje na niej napis:
„Pacjentom szpitala w Kochanówce bestialsko wymordowanym podczas akcji T4 przez nazistowskie władze okupacyjne w latach 1940–1941. Cześć ich pamięci.”
Historia Herberta Grohmanna pozostaje jednym z przykładów bezkarności wielu nazistowskich lekarzy, którzy po wojnie uniknęli odpowiedzialności za zbrodnie dokonane w imię rasowej ideologii III Rzeszy.
Przypisaniu tekstu korzystałam z materiałów Instytutu Pamięci Narodowej
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
