Przez lata funkcjonowali jako bardzo mili życzliwi ludzie. Ich prawdziwa historia była ukrywana. Oswald Schnepf – sędzia wydający wyroki śmierci. Maksymilian Schnepf – oficer, uczestnik operacji przeciwko podziemiu. Alicja Schnepf – funkcjonariuszka aparatu bezpieczeństwa, prowadząca śledztwa wobec młodych ludzi.
Z zewnątrz ich życie wyglądało zwyczajnie. Kariery, stanowiska, odznaczenia, spokojna starość. W pamięci wielu – ludzie uprzejmi, życzliwi, „normalni”.
Dopiero gdy sięgnąć do dokumentów, pojawia się pytanie, które zmienia wszystko:
kim naprawdę byli ludzie, którzy współtworzyli aparat bezpieczeństwa PRL?
Od prawa do wyroków śmierci
Oswald Schnepf urodził się w 1916 roku w Drohobyczu. W 1939 roku ukończył Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, co w tamtym czasie oznaczało wejście do elity prawniczej.
Wojna zmieniła jednak trajektorię jego życia. Po jej wybuchu znalazł się po stronie struktur podporządkowanych Związkowi Sowieckiemu. Walczył u boku Armii Czerwonej, a następnie trafił do formacji, która w powojennej Polsce odegrała kluczową rolę w tłumieniu oporu społecznego – Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) nazywanym „polskim NKWD”.
Tutaj pisałam o KBW: https://dorotakania.pl/2026/03/27/polskie-nkwd-korpus-bezpieczenstwa-wewnetrznego/
Oswald Schnepf brał udział w działaniach przeciwko Żołnierzom Wyklętym na Lubelszczyźnie. Był to czas, gdy nowa władza konsolidowała kontrolę nad krajem, a wszelki opór traktowany był jako zagrożenie wymagające likwidacji.
To doświadczenie było wstępem do jego dalszej kariery.
W 1945 roku rozpoczął pracę w sądownictwie wojskowym. Najpierw jako sekretarz Wojskowego Sądu KBW, a następnie jako sędzia. Trafił do Wojskowego Sądu Rejonowego w Kielcach, gdzie jego rola nabrała ostatecznego wymiaru.
To właśnie tam Oswald Schnepf w Kiecach wydawał wyroki śmierci – w Kielcach jeden z tych wyroków został wykonany
Były to wyroki za działalność niepodległościową. Decyzje podejmowane w imieniu państwa, ale podpisywane konkretnym nazwiskiem: Oswald Sznepf
Po 1948 roku Schnepf przeszedł do sądownictwa cywilnego. Orzekał m.in. w sądzie wojewódzkim – w 1055 roku był wiceprezesem Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie, a jego kariera trwała jeszcze przez dekady, sięgając lat 80. Był także zapalonym filatelistą – jego nazwisko widnieje w branżowych artykułach.
Nigdy nie poniósł odpowiedzialności za swoją wcześniejszą działalność. Nigdy nie odebrano mu orderów, które uzyskał za zwalczanie niepodległościowego podziemia.
Po zakończeniu pracy został radcą prawnym, a po jego śmierci świadczenia pobierała wdowa.
W relacjach osób, które go znały, powraca jeden obraz:
„bardzo miły, uprzejmy, życzliwy człowiek”.
Jednocześnie był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej do końca życia i posiadał liczne odznaczenia.
Jego przeszłość przez lata pozostawała nieznana.
Od Armii Czerwonej do wywiadu wojskowego
Maksymilian Schnepf urodził się w 1920 roku w Drohobyczu , który w dokumentach określał jako teren „wyzwolony przez Armię Radziecką”.
W 1940 roku jako ochotnik wstąpił do Armii Czerwonej, a następnie do 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.
W lipcu 1945 roku jako porucznik dowodził pododdziałem 1 Praskiego Pułku Piechoty, który wspierał Armię Czerwoną i NKWD w Obławie Augustowskiej.
Była to akcja wymierzona w polskie podziemie niepodległościowe, której skutkiem było rozbicie struktur oporu na Suwalszczyźnie.
W swoich dokumentach Schnepf przyznawał również, że brał udział w „likwidacji band w Białostockiem”, co było określeniem używanym wobec działań przeciwko Żołnierzom Wyklętym.
Po wojnie jego kariera rozwijała się dynamicznie. Służył w Ludowym Wojsku Polskim, a następnie w Zarządzie II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, czyli w strukturach wywiadu wojskowego. Miał być skierowany do Waszyngtonu, nadano mu pseudonim „Czapla”, ale wyjazd ostatecznie nie doszedł do skutku.
Ukończył Akademię Sztabu Generalnego, uzyskując tytuł oficera dyplomowanego.
Osiągnął stopień pułkownika.
Tutaj pisałam o karierze Maksymiliana Sznepfa/Schnepfa: https://dorotakania.pl/2025/07/11/413/
Po zakończeniu aktywnej służby kierował Studium Wojskowym na Uniwersytecie Warszawskim. Był także zastępcą dyrektora Żydowskiego Instytutu Historycznego, pełnił funkcję w Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich i działał jako publicysta.
Nigdy nie poniósł żadnych konsekwencji.
Zmarł w 2003 roku i został pochowany na Powązkach Wojskowych.
Aparat bezpieczeństwa i śledztwa
Alicja Szczepaniak, później Schnepf, już od młodości była związana z organizacjami komunistycznymi. Należała do Związku Walki Młodych, a po wojnie pracowała w instytucjach państwowych.
„Mieszkałam na Pradze, a wojska Armii Czerwonej przyniosły nam wolność 14 września 1944 r.” – napisała w swoim życiorysie (akta osobowe Alicji Sznepf, IPN BU 0193/6789). Po ukończeniu IV Miejskiego Gimnazjum i Liceum dla Dorosłych Alicja Szczepaniak rozpoczęła pracę w Ministerstwie Informacji i Propagandy. W czasie narzeczeństwa Alicja postrzeliła się w szyję i płuco podczas zabawy pistoletem służbowym Maksymiliana Sznepfa. Później, starając się o rentę specjalną w MSW PRL w latach 70., napisze, że została ranna podczas Powstania Warszawskiego
Po ślubie z Maksymilianem Schnepfem rozpoczęła pracę w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu, a następnie w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego i później w Służbie Bezpieczeństwa.
To dzięki Alicji wiemy o pokrewieństwie Oswalda i Maksymiliana – w ankiecie wypełnianej do MBO w rubryce dotyczącej rodziny wpisała” Oswad Sznepf, kuzyn męża, sędzia Sądu w Rzeszowie”
Zajmowała się sprawami dotyczącymi młodzieży i organizacji niepodległościowych. Jedną z ofiar Urzędu Bezpieczeństwa we Wrocławiu działań aparatu była grupa harcerska „Związek Białej Tarczy”.
Wspomnienia uczestników tych wydarzeń są jednoznaczne:
śledztwa wiązały się z przemocą, a młodzi ludzie trafiali do więzień, kamieniołomów i kopalń uranu. Wielu z nich zmarło. Alicja Schnepf kontynuowała pracę w strukturach bezpieczeństwa, pozostając częścią systemu przez wiele lat.
W 1950 roku Sznepfowie przenieśli się do Warszawy, gdzie Alicja została przyjęta do służby w Departamencie V, którym kierowała Julia Brystygier.
Tutaj pisałam o „krwawej Lunie”: https://dorotakania.pl/2025/11/25/krwawa-luna-mroczny-symbol-aparatu-bezpieczenstwa/
„Brałam bezpośredni udział w szeregu likwidacji operacyjnych nielegalnego podziemia i nielegalnych organizacji, których niedobitki w ostatniej fazie działalności istniały na terenie b. Ziem Odzyskanych” – pisała Alicja Schnepf w jednym z wniosków o przyznanie renty.
Podobnie jak pozostali członkowie rodziny: należała do PZPR, była beneficjentką systemu, nie poniosła konsekwencji swojej działalności. Honorowana za ukrywanie Żydów w czasie wojny.
Podobnie jak pozostali członkowie rodziny: należała do PZPR, była beneficjentką systemu, nie poniosła konsekwencji swojej działalności. Była natomiast honorowana za ukrywanie Żydów w czasie wojny; działała w Polskim Towarzystwie Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w którym objęła funkcję sekretarza Zarządu Głównego.
Trzy biografie, jeden mechanizm
Historia Oswalda, Maksymiliana i Alicji Sznepfów to nie tylko trzy odrębne życiorysy. To trzy role w jednym systemie.
- sędzia, który wydawał wyroki
- wojskowy, który brał udział w operacjach przeciwko podziemiu
- funkcjonariuszka, która prowadziła śledztwa
Przez lata ich przeszłość pozostawała w cieniu.
Dopiero dokumenty zgromadzone w Instytucie Pamięci Narodowej i Wojskowym Biurze Historycznym pozwoliły odtworzyć pełny obraz.
I wtedy okazało się, że za wizerunkiem zwyczajnego życia kryje się mroczna historia.
Historia, której przez długi czas nikt nie chciał opowiadać.
Przy pisaniu tekstu z książki „Resortowe dzieci. Politycy”. Dorota Kania, Jerzy Targalski, Maciej Marosz. Wydawnictwo FRONDA
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
