Tomasz Dedek, popularny aktor znany milionom Polaków m.in. z serialu „Rodzina zastępcza”, został w PRL zarejestrowany przez Służbę Bezpieczeństwa jako tajny współpracownik o pseudonimie „Papkin”. Zachowane dokumenty pokazują jednak znacznie szerszą historię rodzinną. Jego brat Andrzej również figuruje w materiałach komunistycznych służb jako TW – pod pseudonimem „Jędrek”. Z kolei ich ojciec Antoni Dedek został odnotowany jako funkcjonariusz ORMO. W przypadku Tomasza Dedeka zachowały się materiały dotyczące spotkań z SB, przekazywanych informacji i pieniędzy pobieranych za współpracę. Dziś aktor ostro atakuje prawicę, Instytut Pamięci Narodowej i prezydenta Karola Nawrockiego. Historia zapisana w archiwach IPN rzuca na jego publiczną aktywność szczególne światło.
Tomasz Dedek – od popularnego aktora do politycznych awantur w internecie
Dla szerokiej publiczności Tomasz Dedek pozostaje przede wszystkim aktorem. Ogromną popularność przyniosła mu rola Jędruli w serialu „Rodzina zastępcza”. Od lat pojawia się jednak również w przestrzeni publicznej jako autor ostrych politycznych komentarzy.
Jego wpisy wymierzone w polityków prawicy, a obecnie również w prezydenta Karola Nawrockiego, bywają brutalne językowo i daleko wykraczają poza zwykłą polityczną krytykę. Dedek nie ukrywa swoich sympatii i antypatii.
Jest jednak część jego życiorysu, która nabiera szczególnego znaczenia w zestawieniu z jego dzisiejszą aktywnością.
To współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa PRL.
Dzięki zachowanym materiałom komunistycznego aparatu bezpieczeństwa i udostępnieniu archiwów przez Instytut Pamięci Narodowej możemy odtworzyć jej szczegóły.
TW „Papkin”. Tomasz Dedek podpisał zobowiązanie
Tomasz Dedek został zarejestrowany przez Służbę Bezpieczeństwa jako tajny współpracownik o pseudonimie „Papkin”.
Nie chodzi przy tym jedynie o zapis w kartotece.
Z zachowanej dokumentacji wynika, że podpisał zobowiązanie do współpracy, spotykał się z funkcjonariuszem SB, przekazywał informacje oraz otrzymywał od bezpieki pieniądze.
Spotkania odbywały się m.in. w warszawskich lokalach. TW „Papkin” spotykał się z funkcjonariuszem SB w kawiarniach „Nowy Świat” i „Zapiecek”.
W tym okresie Dedek był studentem warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Środowisko młodych aktorów, reżyserów i ludzi kultury interesowało komunistyczne służby, zwłaszcza gdy pojawiały się w nim osoby krytycznie nastawione do władz PRL.
I właśnie o takich ludziach miał mówić SB „Papkin”.
Nazwiska ludzi teatru trafiały do SB
Według zachowanych dokumentów podczas rozmów z funkcjonariuszem Tomasz Dedek wskazywał osoby, które nie zgadzały się z oficjalną linią władz.
W materiałach pojawiają się Ryszard Peryt oraz Krzysztof Zaleski z wydziału reżyserii PWST.
To jednak nie wszystko.
Z okresowych ocen współpracy sporządzonych przez SB w maju 1985 roku oraz czerwcu 1986 roku wynika, że w materiałach przekazywanych przez TW „Papkin” pojawiały się również informacje dotyczące ludzi ze środowiska aktorskiego.
Wśród nazwisk wymienianych w dokumentacji znajdują się Krzysztof Kolberger oraz Piotr Grabowski.
To pokazuje, że nie była to wyłącznie formalna rejestracja człowieka, który znalazł się w kartotece SB i na tym jego kontakt ze służbami się zakończył.
Z dokumentów wynika rzeczywista współpraca: spotkania, przekazywanie informacji, oceny sporządzane przez prowadzących funkcjonariuszy oraz pieniądze.
Pieniądze od bezpieki
Ten element historii TW „Papkin” jest szczególnie istotny.
Tomasz Dedek pobierał pieniądze od Służby Bezpieczeństwa.
Współpraca nie sprowadzała się więc jedynie do rozmów odbywanych przy kawiarnianym stoliku. SB traktowała go jako swoje źródło informacji, a przekazywane przez niego wiadomości dotyczyły środowiska, w którym studiował i pracował.
Współpraca trwała przez lata i zakończyła się pod koniec lat 80.
Przez długi czas ten fragment biografii aktora nie był szerzej znany opinii publicznej.
Przyznał się dopiero po ujawnieniu dokumentów
Tomasz Dedek publicznie przyznał się do współpracy z SB dopiero po ujawnieniu przeze mnie informacji pochodzących z akt komunistycznej bezpieki.
Wcześniej nie opowiadał publicznie o tym rozdziale swojej biografii.
Jednak historia Tomasza Dedeka okazuje się zaledwie częścią znacznie szerszego obrazu.
Bo w dokumentacji aparatu bezpieczeństwa PRL pojawia się również jego brat.
Brat także współpracował. TW „Jędrek”
Andrzej Dedek nie był aktorem. Jego zawodowa droga wyglądała zupełnie inaczej. Działał w gastronomii i pracował w luksusowych hotelach, czyli w miejscach, które w czasach PRL znajdowały się w szczególnym zainteresowaniu komunistycznych służb.
Bywali tam cudzoziemcy, biznesmeni i osoby przyjeżdżające z Zachodu. Dla SB takie miejsca były naturalnym terenem działań operacyjnych.
Andrzej Dedek został zarejestrowany jako tajny współpracownik o pseudonimie „Jędrek”.
W jego przypadku również zachowała się dokumentacja.
Istnieją zarówno materiały personalne, jak i teczka pracy.
Z akt wynika, że Andrzej Dedek przekazywał bezpiece informacje dotyczące zagranicznych gości hoteli.
SB miała przy tym dodatkowy instrument nacisku.
Waluta, hotele i materiały obciążające
Według dokumentacji służby posiadały na Andrzeja Dedeka materiały dotyczące zachowań, które w realiach PRL mogły sprowadzić na człowieka poważne problemy.
Chodziło m.in. o kwestie związane z obrotem walutą.
W komunistycznej Polsce przepisy dewizowe były niezwykle restrykcyjne, a kontakty z zagranicznymi gośćmi luksusowych hoteli stwarzały możliwości zdobywania zachodnich walut.
Jednocześnie dawało to SB doskonały instrument do werbowania ludzi.
W przypadku Andrzeja Dedeka najważniejszy pozostaje jednak fakt, że według zachowanych materiałów podjął współpracę i przekazywał informacje dotyczące cudzoziemców.
Dwaj bracia, dwa pseudonimy.
Tomasz – TW „Papkin”. Andrzej – TW „Jędrek”.
Ale jest jeszcze trzeci element tej rodzinnej historii.
Ojciec braci Dedeków w ORMO
W aktach Instytutu Pamięci Narodowej znajduje się również informacja dotycząca ojca obu mężczyzn.
Antoni Dedek został odnotowany jako funkcjonariusz Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej – ORMO.
ORMO było utworzoną w 1946 roku paramilitarną formacją wspierającą komunistyczny aparat władzy i Milicję Obywatelską. Jej członkowie uczestniczyli m.in. w zabezpieczaniu działań władz i aparatu porządkowego PRL.
W przypadku rodziny Dedeków otrzymujemy więc niezwykły układ:
ojciec – ORMO,
jeden syn – TW „Papkin”,
drugi syn – TW „Jędrek”.
Nie są to informacje oparte na rodzinnych opowieściach czy anonimowych relacjach. Ślady tej historii znajdują się w dokumentacji przechowywanej w archiwach IPN.
Bez IPN moglibyśmy o tym nie wiedzieć
Ta historia pokazuje również, dlaczego powstanie Instytutu Pamięci Narodowej i udostępnienie dokumentacji komunistycznych służb miało tak ogromne znaczenie.
Gdyby akta SB pozostały zamknięte, opinia publiczna mogłaby nigdy nie poznać tego fragmentu życiorysu popularnego aktora.
Dokumenty pozwalają zobaczyć nie tylko sam fakt rejestracji, lecz również – tam, gdzie materiały się zachowały – mechanizm współpracy, kontakty z oficerami, informacje przekazywane bezpiece oraz ludzi, których dotyczyły doniesienia.
W przypadku Tomasza Dedeka materiały pozwalają odtworzyć współpracę TW „Papkin” znacznie dokładniej niż na podstawie samego zapisu ewidencyjnego.
Dlatego szczególnego znaczenia nabiera jego dzisiejszy stosunek do IPN.
Dziś atakuje IPN i Karola Nawrockiego
Tomasz Dedek jest obecnie niezwykle aktywny politycznie w mediach społecznościowych. Nie ukrywa niechęci do prawicy oraz Instytutu Pamięci Narodowej, a jego wypowiedzi dotyczące politycznych przeciwników potrafią przybierać wyjątkowo agresywną formę.
W ostatnim czasie jednym z celów jego ataków stał się prezydent Karol Nawrocki, wcześniej prezes IPN.
Trudno nie dostrzec symboliki tej sytuacji.
Instytucja, której Dedek tak ostro niejednokrotnie się sprzeciwia, przechowuje dokumenty pozwalające odtworzyć jego własne kontakty ze Służbą Bezpieczeństwa.
Jednocześnie aktor nie kryje sympatii do obecnego obozu rządzącego i polityków związanych z Koalicją Obywatelską.
Nie tylko Dedek. Wołoszański także figurował jako TW
W tym kontekście warto przypomnieć jeszcze jedną postać.
Z Koalicją Obywatelską związany jest Bogusław Wołoszański, znany dziennikarz i popularyzator historii, który w wyborach w 2023 roku został posłem z listy KO.
Także jego nazwisko znajduje się w dokumentacji komunistycznych służb. Wołoszański został zarejestrowany przez wywiad PRL jako tajny współpracownik o pseudonimach „Ben” i „Rewo”.
Przeszłość związana z aparatem bezpieczeństwa PRL nie zniknęła więc wraz z upadkiem komunizmu.
Ludzie figurujący niegdyś w dokumentacji służb pozostali obecni w kulturze, mediach i polityce wolnej Polski.
Przeszłość, która wraca
Historia rodziny Dedeków jest szczególna, ponieważ nie dotyczy jednej osoby.
W dokumentacji IPN pojawiają się ojciec i obaj synowie.
Antoni Dedek – ORMO.
Andrzej Dedek – TW „Jędrek”.
Tomasz Dedek – TW „Papkin”.
Ten ostatni został później jednym z rozpoznawalnych polskich aktorów, a dziś wykorzystuje swoją popularność także do bardzo ostrego komentowania polityki.
Każdy ma oczywiście prawo do własnych poglądów politycznych. Tak samo każdy może krytykować prezydenta, rząd, opozycję czy IPN.
W przypadku osoby publicznej istnieje jednak również druga strona tej zasady: opinia publiczna ma prawo znać jej przeszłość, szczególnie gdy została ona udokumentowana w aktach instytucji państwowej.
A dokumenty dotyczące Tomasza Dedeka nie pozostawiają tej historii wyłącznie w sferze politycznych sporów.
Pokazują TW „Papkin”, jego spotkania z funkcjonariuszem SB, informacje dotyczące ludzi teatru i pieniądze otrzymywane od bezpieki.
Do tego dochodzi TW „Jędrek”, czyli brat aktora, oraz ojciec związany z ORMO.
To właśnie jeden z tych przypadków, gdy otwarcie archiwów komunistycznego aparatu bezpieczeństwa pozwala zobaczyć, jak głęboko historia PRL splata się z biografiami osób wciąż obecnych w polskim życiu publicznym.
I pokazuje, dlaczego akta bezpieki – mimo upływu dziesięcioleci – wciąż potrafią opowiedzieć historię, która ma znaczenie także dzisiaj.
FILM:
- Dziękuję, że przeczytałeś /przeczytałaś artykuł do końca. Jeżeli chcesz, by powstawały na tej tego typu materiały, włącz się proszę jako Patron.
- Twoje wsparcie jest bezcenne!
- buycoffee.to/dorota-kania
- patronite.pl/dorota.kania
